Islam Times 6 Feb 2018 002018000000Tue, 06 Feb 2018 00:26:05 -0500 0:26 https://www.islamtimes.org/az/interview/702556/noam-çomski-iran-vaşinqtonun-tədbirsizliyindən-regionda-gücləndi -------------------------------------------------- Title : Noam Çomski: “İran Vaşinqtonun tədbirsizliyindən regionda gücləndi” -------------------------------------------------- İslamtimes - Məşhur amerikalı mütəfəkkir və filosof Noam Çomski ABŞ rəhbərliyinin təcavüzkar siyasətləri və dəyişən dünya sisteminin Qərbi Asiyada ABŞ-ın gücünün azalmasına və İranın güclənməsinə səbəb olduğunu bildirib. Text : Deyerler.org Təsnimə istinadən xəbnər verir ki, dnya khnə sistemdən yeni sistemə doğru gedir və bu yeni sistemin xsusiyyətləri hələ dəqiq olaraq məyyən deyil. Bu keidin koordinatlarını dnyadakı gc piramidasındakı dəyişikliklər, mvcud beynəlxalq rejimlərin və qurumların zəifləməsi, Amerikanın zəifləməsi və bu rejimin hərtərəfli hegemonluğunun squtu, yeni regional rejimlərin yaranması, dnyadakı ticarət və maliyyə mnasibətlərində dolların squtu və regional və beynəlxalq gclərin inkişafını gstərmək olar. Dnyadakı bu keid ilə əlaqədar olaraq Keyhan qəzeti amerikalı mtəfəkkir və filosof Avram Noam omskidən msahibə alıb. Msahibə aşağıdakı kimidir: - Amerika tək qtbl bir dnyada tək tərəfli olaraq, dnyaya hakim olan ənənəvi bir gc kimi indi srətli bir şəkildə gcn itirir və digər tərəfdən də ox qtbl dnya formalaşır. Sizcə, ASEAN, BRİCS və Şanxay kimi şərq iqtisadiyyatı strukturları dnyadakı mhm hadisələrdə və yeni quruluşun formalaşmasında nə dərəcədə təsirli ola bilər? - Şbhəsiz ki, ABŞ-ın İkinci Dnya Mharibəsinin başa atmasından sonra dnyadakı mxtəlif sahələrdə ən stn gc və hakimiyyəti var idi, amma he vaxt dnyaya tək tərəfli olaraq hakim olmadı və dnyanı başqalarının fikirlərini nəzərə almadan idarə etmədi. Bunu unutmamaq lazımdır ki, Amerika İkinci Dnya Mharibəsinin başa atmasından sonra gcndə zirvəyə atdı, amma bu gc yavaş-yavaş geriləyib. Mharibədən yalnız bir neə il sonra, in zn Amerikanın gc və hakimiyyət həlqəsindən ıxardı. Daha sonra in və Rusiya, hər nə qədər son illərdə mxtəlif sahələrdə fərqli baxışlara malik olsalar da, yaradılması və davam etdirilməsi ox asan olmayan əlaqələndirmələrini indiyə qədər itirməyə alışıblar. Dnya yavaş-yavaş oxun əsas rol oynadığı yeni bir həndəsə grməyə başladı. Bu gn qtbl bu sistem, mstəmləkəilik və mxtəlif cəmiyyətlərin sənaye sistemlərinin yenidən qurulması prosesinin dzəldilməsinin nəticəsidir və bunun nəticələri də Şimali Amerika, Avropa və şimal-şərqi Asiyada super iqtisadiyyatların ortaya ıxmasıdır. qtbl yeni bir quruluşun ortaya ıxması ilə birlikdə, kemiş Sovet İttifaqının dağılmasına baxmayaraq, Amerikanın gc də yavaş-yavaş gzdən itdi. Bu həqiqətlə yanaşı, Amerikanın hələ də hərbi sahədə dnyanın ən zəngin lkəsi olmağa davam etməsi və dnyanın sərvətinin təxminən yarısını təşkil etməsi də vurğulanmalıdır. ox mhm olan bu gc miqyasına ox az toxunulur. ASEAN, BRİCS, qlobal təsirlərdə ox mhm rol oynayır. in diqqətə arpan səviyyədə qlobal iqtisadi gcn gələcəyində qətiyyən daha byk rola malik olacaq. Amerikanın indi ən byk problemi lkənin perspektividir. - in ehtiyatlarını yuan” milli pul vahidini əsas tutaraq, yksək miqdarda qızıl və digər lkələrlə imzaladığı byk iqtisadi konvensiyalarla mhkəmləndirir və dolların mvcud şərtlərdə squtunu və Amerikanın iqtisadi gcnn gələcəyini necə qiymətləndirirsiniz? - Amerikada qəbul edilən siyasət, dolların qlobal səviyyədə gcl bir pul vahidi olaraq qorunmasının davam etdirilməsidir. Bu siyasət Amerika iqtisadiyyatı n mənfəətli olmasına baxmayaraq, ciddi bdcə kəsirinə səbəb olur. Digər tərəfdən, dollar tədricən zəiflədiyi n istehlakılar n xərclər artır, amma hər bir lkənin yerli və milli istehsalatı zlərinə fayda verir. Dollar qarşısında mxtəlif ətinliklər var, ancaq hazırda bu problemlər ox təsir etməyən potensial problemlərdir. - Mədəni, iqtisadi və hərbi cəhətdən digər amillər yeni bir qlobal sistemin yaranmasına necə təsir edir? - Yeni həndəsənin yaranmasında bir ox faktor rol oynayır, ancaq he biri hərbi və iqtisadi səviyyə qədər təsirli deyil. - İranın yeni qlobal sistemdə doğru bir rol tapmaq məsələsində mvqeyini necə qiymətləndirirsiniz? İran İslam Respublikası bu sahədə nə dərəcədə uğurlu oldu? - İran, Vaşinqton sayəsində regiondakı gcn artırdı. Amerikanın İraqa hcumu İranın blgədəki birinci yerdəki dşmənini aradan qaldırdı və Səddam Hseyndən sonra bu lkənin İraqa olan təsirləri ciddi dərəcədə artdı.