Islam Times 31 Dec 2010 082010000000Fri, 31 Dec 2010 08:57:27 -0500 8:57 https://www.islamtimes.org/az/news/48609/hicab-mükəmməl-araşdırma -------------------------------------------------- Title : Hicab… Mükəmməl araşdırma -------------------------------------------------- Fəlsəfə elmləri doktoru Mayis Güləliyevin Azərbaycanda hökm sürən hicab qadağası ilə bağlı faktlarla dolu 6 hissədən ibarət mükəmməl araşdırması Text : (I məqalə) Avropanın bir ox lkələrindən və Trkiyədən sonra islam simvollarına qarşı Azərbaycan cəmiyyətində də aıq mbarizə başladı. Bəli, Azərbaycan cəmiyyətində, yəni o cəmiyyətdə ki, əhalisinin doxsan faizindən oxunun msəlman olduğu etiraf edilir. Məhz o cəmiyyətdə ki, lkə prezidenti z prezidentlik fəaliyyətinə başlayanda Konstitusiya ilə yanaşı İslam dinin mqəddəs kitabına, yəni Qurana da and iir. Maraqlıdır ki, islam dininin əsas atributlarından biri olan hicaba qarşı aıq-aşkar mbarizə dnyəvilik” pərdəsi altında aparılır. Hicaba qoyulan qadağaların arxasında hansı məkrli siyasətin dayandığını başa dşmək n hər şeydən əvvəl 1) hicabın hansı mahiyyət daşıdığını, 2) hicaba qoyulan qadağaların vicdan azadlığına nə dərəcədə təhdid olduğunu, 3) kimlərin və nə n hicabdan qorxduqlarını, 4) hicabın dnyəviliyə təhlkə olub-olmadığını, 5) milli znəməxsusluqla hicabın bağlılığını, 6) hicaba qadağaların qoyulması ilə qloballaşma prosesinin əlaqəsini və sair araşdırmağa alışaq. Qeyd edək ki, Azərbaycanda hicaba qarşı mbarizə z formasına və mahiyyətinə grə digər lkələrindəkindən xeyli fərqlənir. Belə ki, Fransada hicaba qadağanın qoyulması ibtidai və orta məktəblərdə btn dini atributların qadağan edilməsi” adı altında aparılırdı. Lakin hamıya bəlli idi ki, bu qadağanın əsas məqsədi İslam dininin əsas atributlarından biri olan hicaba qarşıdır. İnsan hquqlarına aıq-aşkar zidd olan bu qadağa, Fransanın msəlman əhalisini cəmiyyətdən təcrid etməklə bərabər, təhsil almaq imkanlarını da xeyli məhdudlaşdırırdı. Lakin Fransa hkuməti, he olmazsa, vəziyyətdən məyyən qədər ıxış yolu da qoyurdu. Belə ki, msəlman məktəblərinin aılması və ya məsafədən təhsil” imkanları məyyən qədər saxlanılırdı. Əhalisinin əksər hissəsinin msəlman olduğu iddia edildiyi Azərbaycanda hicaba qadağanın qoyulması qəribə şəraitdə baş verdi. Birincisi, bu qadağa he bir qanunla və ya yazılı sərəncamla mşayiət olunmadı. Təhsil naziri tərəfindən şifahi tərzdə verilən bir gstəriş, yerlərdə btn məktəb rəhbərlərini, parlamentdə isə xeyli sayda deputatları hərəkətə gətirdi. Birincilər hicablı qızları məktəbə buraxmadılar, ikincilər isə dnyəvilik” prizmasından belə hquq pozuntusuna haqq qazandırmağa alışdılar. Azərbaycan cəmiyyətində hicaba qoyulan qadağaya Milli Məclis zvləri, siyasilər və ictimai təşkilatlar tərəfindən verilən qiymətlər Azərbaycan cəmiyyətində vahid bir ideoloji xəttin olmadığını bir daha nmayiş etdirdi. Dnyəvilik” yolunu tutduğunu bəyan edən cəmiyyətlərdə vaxtaşırı mbahisə predmetinə evrilən hicab nədir? Dini inanclı insanların baş rty olan hicab nə n Fransa və Azərbaycan kimi mxtəlif znəməxsusluğu olan lkələrdə hakimiyyətə qorxu yaradır? Qeyd edək ki, islamda nəinki qadınlar n, həm də kişilər n geyim məhdudiyyəti nəzərdə tutulub. Qadınlar z və əlindən başqa bədəninin btn hissələrini, kişilər isə ən azı beldən dizinə qədər olan hissələri rtməlidirlər. Bu geyim formaları min drd yz ildir ki, insanların bir-biri ilə və mumilikdə cəmiyyətlə mnasibətini nizamlayır. Bu geyim formalarına qoyulan tələblərin əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar digərlərin nəzər-diqqətini znə cəlb etməsin və insanda znə qarşı ciddi mnasibət yaratsın. Başqa szlə desək, ətrafdakı insanların hquqlarına təcavz etməsin. Qeyd edək ki, bəşəriyyət yaranandan bu gnə qədər istənilən lkədə, istənilən cəmiyyətdə insanların geyiminə rəsmi və ya qeyri-rəsmi məhdudiyyətlər qoyulub. Belə məhdudiyyətlər zn demokratik adlandıran istənilən lkədə bu gn də mvcuddur. Pedaqoji nqteyi-nəzərdən şagirdlərin vahid geyim formalarının məyyənləşməsinin kkndə də məhz tədris prosesində diqqətin yayınmaması və yksək keyfiyyətli tədrisin təmin edilməsi məqsədi durur. Başqa szlə desək, Azərbaycan Respublikasının Təhsil Qanununun 14.10. maddəsi ilə məyyən edilən geyim forması tədrisin əsas məqsədinə xidmət etməlidir və tədris prosesində maraqlı tərəflərlə mzakirə edilməlidir. Qeyd edək ki, təhsil nazirinin z msahibələrində istinad etdiyi bu maddədə, baş rtynə məhdudiyyət qoyan he bir ifadə yoxdur. Belə ki, bu qanuna əsasən ...btn təhsil muəssisələrində təhsil alanların geyim formaları təhsil muəssisəsinin nizamnaməsi ilə muəyyən edilir”. İslamdan az-ox xəbəri olan istənilən şəxs bilir ki, məyyən yaş həddindən sonra qızların baş rtyndən istifadə etməsi və ya islam adətinə uyğun geyim forması seməsi onun hquqlarının nəinki məhdudlaşdırılması, əksinə təmin edilməsidir. Dini ayinlərə ardıcıl riayət etməyən, lakin zn msəlman adlandıran milyonlarla qadın var ki, baş rtyndən istifadə etmir. Lakin onların byk əksəriyyəti, xsusilə Azərbaycan cəmiyyətində təsdiq edə bilərlər ki, belə geyimlərin istifadə edilməsi onların hquqlarının kişilərlə mqayisədə məhdudlaşdırılması deyil. Danılmaz faktdır ki, dnyanın əksər lkələrində, xsusilə Qərb lkələrində, eləcə də Trkiyə və Azərbaycan kimi lkələrdə hicablı qadınların işlə təminatında ciddi məhdudiyyətlər olduğu n inanclı qadınların əksər hissəsi hicabdan istifadə etmək imkanında deyillər. Başqa szlə desək, hicab qadınların hququnu məhdudlaşdırmır, hicablı qadınların hququnu hakimiyyət məhdudlaşdırır. İşlə təminatda hicablı qadınlara məhdudiyyətlərin yaradılması, təhsil məssisələrində onların sıxışdırılması artıq adi hquq pozuntusu ərivəsindən ıxıb, ciddi siyasi problemə evrilib. Hicablı qadınların işlə təminatı n hətta ilkin msahibə mərhələsində hicabın ıxarılması tələb kimi qoyulur. Btn bunlar bir daha sbut edir ki, msəlman qadınların və qızların istifadə etdiyi hicab islam əxlaqının və dini inancın gstəricisidirsə, islam mədəniyyətinə dşmən kəsilən qvvələr n siyasi və iqtisadi təzyiq vasitəsidir. Hicaba qoyulan qadağa fundamental insan hququnun pozulması kimi cəmiyyətin eyni hquqlu vətəndaşlarının siyasi və iqtisadi sıxışdırılmasıdır və ciddi siyasi diskriminasiyadır. Təəssf ki, ona qoyulan qadağanın aradan qaldırılması zn dnyəvi hesab edən vətəndaşların ciddi mqaviməti ilə zləşir. Belə bir hadisə Trkiyədə hicaba qoyulan qadağanın aradan qaldırılmasında mşayiət olunmuşdu. z dini inanclarına grə, hicab geyinən qadın və qızların vicdan azadlıqlarının simvolu z hakimiyyətlərini itirməkdən qorxan siyasilər n dini seim” statusundan siyasi seim” statusuna transformasiya edilir. Bu kimin gnahıdır? z dininə sadiq olan və həyatını dini inanclar əsasında quran sadə msəlman vətəndaşların, yoxsa cəmiyyəti siyasi qarşıdurmalara srkləməklə z hakimiyyətini təmin etməyə cəhd gstərən siyasi qrupların? Azərbaycanın təhsil məssisələrində hicaba qadağanın qoyulması Azərbaycan KİV-lərində də mzakirə edilməkdədir. Msahibələrdə diqqəti cəlb edən əsas məqam ondan ibarətdir ki, mvcud problemin nədən ibarət olduğu ciddi şəkildə gizlədilir. Başqa szlə desək, adi vətəndaşların vicdan azadlığının kobud şəkildə pozulmasının arxasında hansı siyasi məqsədlərin dayandığı pərdələnir. Azəri-Trk” Qadınlar Birliyinin sədri Tənzilə Rstəmxanlı APA-ya verdiyi msahibədə bildirib ki, ...orta məktəblərdə qızların hicab taxması məsələsi Azərbaycanın inkişafının qarşısının alınmasını istəyən, o cmlədən xarici lkələrin sifarişini yerinə yetirən insanların gndəmə daşıdığı məsələdir. Azərbaycan qadını hicabdan 100 il əvvəl qurtulub”. Başqa szlə desək, Tənzilə xanım elə hesab edir ki, hicab inkişafı ləngidir. Onun fikrincə, mumiyyətlə trk qadını hicab və adra taxmayıb və kəlağayıdan baş rty kimi istifadə ediblər. Mən əminəm ki, Azərbaycan məktəblərində nəinki hicaba, mumiyyətlə hər cr baş rtynə, o cmlədən kəlağayıya da qadağa qoyulduğunu Tənzilə xanım bilir. İnsan hquqlarının mdafiəsi ilə məşğul olan təşkilatların bu məsələdə seyri mvqe tutması, bəzi hallarda isə təhsil nazirinin şifahi verdiyi gstərişi dəstəkləməsi qətiyyən başa dşlən deyil. Belə ki, Dilarə Əliyeva adına Qadın Hquqları Mdafiə Cəmiyyətinin sədri Novella Cəfəroğlu isə APA-ya bildirib ki, valideynləri tərəfindən azyaşlı qızların məktəbə hicabla gndərilməsi qadın hquqlarının pozulması deməkdir. O qeyd edib ki, 17 yaşına atan qadın hicabla bağlı mvqeyini məyyənləşdirə bilər. nki artıq mstəqildir. Məktəblərdə isə hicabdan istifadənin əleyhinəyəm. İslamı dərk edəndən sonra qız hicab bağlaya bilər. Həminin azyaşlı qıza z istəyi olmadan hicab taxdırmaq hquq pozuntusudur”. Əgər məsələni milli və dini aspektdən yalnız hquq aspektinə keirsək, hquq mdafiəisi hicablılığın” məcbur edilməsini hquq pozuntusu kimi qeyd edəndə haqlıdır. Lakin hicabsızlığı” tələb edəndə qətiyyən haqlı deyil. nki hicabsızlığın” tələb edilməsi də eyni dərəcədə hquq pozuntusudur. Təəssf edirəm ki, hicaba qarşı media hcumları dnyəviliyin mdafiəsi pərdəsi altında aparılır. Halbuki, dnyəviliyin ən əsas gstəriciləri tolerantlıq, plralizm və insan hquqlarına hrmətdir. Məsələn, APA-nın rəhbəri Vsalə Mahirqızı Lent.az saytında qeyd edir ki, hicabı orta məktəbə daşımaq istəyənlər dnyəvi dvlətin təməl prinsiplərinə, millətin məhək daşına zərbə endirməyə alışırlar”. Maraqlıdır, grəsən Vsalə xanım dvlətin hansı təməl prinsipini” və millətin məhək daşını” nəzərdə tutur? Əgər təməl prinsipi kimi dnyəviliyi nəzərdə tutursa, Azərbaycanda din dvlətdən ayrıdır və hicablı şəxslərin, xsusilə də şagirdlərin z dini inancları əsasında qərar qəbuletmə proseduruna təsir etmək imkanı yoxdur. Bəs belə hicablılar hansı təhlkə mənbəyidir ki, ondan təcili qorunmağı Vsalə xanım təklif edir. Məhz Vsalə xanımın yada saldığı Azərbaycan Konstitusiyasında vicdan azadlığı təsbit edilib. Doğrudanmı hicab Konstitusiyada təsbit edilən dvlət quruluşuna bu dərəcədə təhlkə yaradır? Vsalə xanım etiraf edir ki, universitet tələbəsi, dvlət qurumunun alışanı, zəl və sivil quruluşlarda hər kəs istədiyi geyim formasında grnə bilir”, lakin o, belə geyimin orta məktəblərdə olmasına etiraz edir. Vsalə xanımın məntiqinə grə, Təhsil qanununun 14.10-cu maddəsi, yəni Azərbaycan Respublikasının btn təhsil məssisələrində təhsil alanların geyim formaları təhsil məssisəsinin nizamnaməsi ilə məyyən edilir” ifadəsi elə hicaba qadağa deməkdir. Vsalə xanın demir ki, bu nizamnamələr təhsildə maraqlı tərəflərin birgə mzakirəsi əsasında formalaşmalı və Konstitusiyada təsbit edilən azadlıqları, o cmlədən vicdan azadlığını məhdudlaşdırmamalıdır. O deyir ki, əslində bu qanunla istər orta, istərsə də ali məktəbin məyyənləşdirdiyi geyim formasında hicab yoxdursa, ora belə geyimdə daxil olmaq olmaz”. Başqa szlə desək, itənilən geyimlə girmək olar, yalnız hicabla - Vsalə xanımım təbirincə desək, millətin məhək daşına” zidd olan hicabla” girmək olmaz. Vsalə xanımın məntiqinə grə, istənilən məktəbin məyyən etdiyi qaydalar həm Azərbaycan Konstitusiyasının, həm də insan hquqları ilə bağlı beynəlxalq konvensiyaların tələblərindən gcldr. Vsalə xanımım yazısında bir məqam da diqqətəkəndir. O yazır: Əgər indi hicab qadağasının əleyhinə olanları doğrudan da Azərbaycanın gələcək nəslinin İslam fəlsəfəsini, dinin mahiyyətini yrənməsi maraqlandırırsa, onda yanaşma başqa cr olmalı idi. Onda bu adamlar dnyəvi təhsil ərivəsində vladlarına İslamı, onun fəlsəfəsini, İslam əxlaqı və yaşam tərzinin yrədilməsini tələb etməliydilər”. Hrmətli Vsalə xanım, bir daha qeyd edim ki, dnyəvi təhsil dinin yrənilməsini qadağa etmir. Digər tərəfdən, əgər bu gn Azərbaycan məktəblərində Azərbaycan xalqının milli mənəvi znəməxsusluğunun əsas daşıyıcısı olan İslam dini yrənilmirsə, bu Azərbaycan təhsilinin ən atışmaz cəhətidir. Əgər Azərbaycan vətəndaşları Azərbaycan dvlətindən bunu tələb edə bilmirlərsə və yaxud təhsil sistemində qərar qəbulu prosesinə təsir gstərə bilmirlərsə, bu, cəmiyyətin demokratik idarəetmədən nə dərəcədə məhrum olması deməkdir. Vsalə xanımın məntiqinə grə, hələ ki, şagirdlər İslam dini və fəlsəfəsi ilə tanış deyillər, onların geyim formasını valideyn yox, təhsil naziri z məyyənləşdirəcək. Azərbaycan məktəblərində hicaba qadağa qoyulmasına he bir arqumentli cavab tapmayan Milli Məclis zvləri İslamda yenilik” etməyə də cəhd gstərirlər. Milli Məclisin İnsan Hquqları Komitəsinin sədri Rəbiyyət Aslanova İslamın Azərbaycan modeli”-nin hicabsız olduğunu iddia edir. APA-ya verdiyi msahibədə Rəbiyyət xanım qeyd edib ki, Azərbaycanda nənələrimiz, analarımız kəlağayı və yaylıq rtərdilər. Bu gn Azərbaycana təqdim olunan o yad model - qara rtk islamın Azərbaycan modelinə tamamilə yaddır”. Tənzilə xanım kimi Rəbiyyət xanım da yəqin xəbərsizdir ki, məktəblərə nəinki hicabla, he kəlağayı və yaylıqla da qoymurlar. Təəssf ki, Rəbiyyət xanım da dnyəvilik prinsipini əsas gətirərək, vicdan azadlığı kimi fundamental insan hququnun pozulmasına beləcə haqq qazandırır. Yəni problem baş rtynn nədən və necə olmasından ibarət deyil, mumiyyətlə onun olması ilə bağlı yaranan qorxu hissidir. Bəs bu qorxu hissinin mahiyyətində nə durur? Azərbaycan cəmiyyətində dnyəviliyə təhdid, yoxsa İslam inancının gclənməsi ilə ictimai mqavimətin və haqsızlığa qarşı mbarizə əzminin artması ethimalı? Davamı olacaq Mayis Gləliyev /Faktxeber/